Զանգահարեք 102, ստացեք ոստիկանության արձանագրությունները, պատվիրեք փորձաքննություն և պատասխանատու կողմին ներկայացրեք գրավոր պահանջ։
- Ձեր մեքենան վնասած օբյեկտի համար ինչ-որ մեկը պատասխանատու էր, և դա միշտ չէ, որ քաղաքապետարանն է։ Վճարում է նա, ում օբյեկտն է ձեզ վնասել. ասֆալտի համար՝ ճանապարհի տնօրինողը (քաղաքում կամ գյուղում՝ համայնքը, միջպետական ճանապարհին՝ նախարարությունը), դիտահորի համար՝ ջրի, էլեկտրաէներգիայի, գազի կամ կապի օպերատորը, փորված խրամուղու համար՝ աշխատանքներ կատարողը։
- Պատասխանողից է կախված դատարանը, իսկ դատարանից՝ գործի ծանրությունը։ Պետական մարմնի կամ համայնքի դեմ դա Վարչական դատարանն է և իրար հետևից երկու հայց՝ նախ անգործությունը ոչ իրավաչափ ճանաչել, և միայն հետո պահանջել գումարը։ Մասնավոր ընկերության դեմ՝ մեկ քաղաքացիական հայց, և այնտեղ արդեն ընկերությունն է ապացուցում, որ մեղավոր չէ։
- Կայանված մեքենան առանձին դեպք է։ Եթե մեքենան կանգնած էր, և դրա վրա ընկավ նշանը, ճյուղը կամ սառույցը, դա ճանապարհատրանսպորտային պատահար չէ. պատահարի արձանագրություն չի լինի, և ապացույցները հավաքում եք ինքներդ։
- Վնասն ապացուցվում է փորձաքննությամբ, ոչ թե ավտոսերվիսի նախահաշվով։ Պետք է երեք պատասխան՝ ի՞նչն է վնասի պատճառը, կոնկրետ ի՞նչն է վնասվել և որքա՞ն է դա դրամով։
- Ամբողջ գործը պահում է երկու թիվ՝ ձեր արագությունը և այն հեռավորությունը, որից տեսաք թերությունը։ Դրանք կհարցնեն վայրում և կվերահաշվարկեն փորձաքննության մեջ, ուստի հորինված թիվը կործանում է գործը։
- Սա երկար է և թանկ։ Մոտ 200 000 դրամ վնասը սովորաբար նշանակում է մոտ 400 000 դրամ ծախս և երեք-չորս տարի սպասում։ Հաղթելու դեպքում ծախսերը բռնագանձվում են պարտվող կողմից։
- Ժամկետը երեք տարի է, բայց մարմնի գրավոր մերժումից հետո դատարան հասնելու համար մնում է ընդամենը երկու ամիս։
Ստորև ամեն ինչ հերթականությամբ է. արդյոք սա ճանապարհատրանսպորտային պատահա՞ր է (դրանից է կախված ամրագրման ողջ կարգը), ինչ անել վայրում, ով է ձեր պատասխանողը, որ դատարան դիմել, ինչ փորձաքննություններ են պետք և որքան արժե այս ամենը։
Սա ճանապարհատրանսպորտային պատահա՞ր է, թե՞ այլ բան
Դրանից է կախված մնացած ամեն ինչը, ուստի նախ լուծեք այս հարցը։
«Ճանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովման մասին» օրենքի 2-րդ հոդվածը ճանապարհատրանսպորտային պատահար է սահմանում «ճանապարհով տրանսպորտային միջոցի շարժման ընթացքում և դրա մասնակցությամբ առաջացած դեպք, որի հետևանքով զոհվել կամ վիրավորվել են մարդիկ կամ վնասվել են տրանսպորտային միջոցներ, բեռներ, կառույցներ կամ պատճառվել է այլ նյութական վնաս»։ Ո՛չ երկրորդ մեքենա է պահանջվում, ո՛չ մեղավոր վարորդ, բայց պահանջվում է շարժում։
- Մեքենան շարժման մեջ էր, երբ ընկավ փոսը, հարվածեց բաց դիտահորին, մտավ չցանկապատված խրամուղի կամ բախվեց երթևեկելի մասին թողած առարկայի։ Սա ճանապարհատրանսպորտային պատահար է, և գործում է ստորև նկարագրված ամբողջ ընթացակարգը՝ ոստիկանություն, արձանագրություններ, վայրի սխեմա։
- Մեքենան կայանված էր, երբ դրա վրա ընկավ ճանապարհային նշան, գովազդային վահանակ, ճյուղ, քիվի կտոր կամ սառույց, կամ երբ այն վնասեց կողքին աշխատող էքսկավատորը։ Սա ճանապարհատրանսպորտային պատահար չէ։ Այդպիսի դեպքի համար օրենսդրական արձանագրություն չկա, և ապացույցները հավաքվում են այլ կերպ. տե՛ս «Եթե վնասվել է կայանված մեքենան»։
Ինչ անել պատահարի վայրում
«Ճանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովման մասին» օրենքի 24-րդ հոդվածի 2-րդ մասի «դ» կետը պատահարին առնչություն ունեցող վարորդին պարտավորեցնում է անմիջապես կանգնեցնել և չտեղաշարժել տրանսպորտային միջոցը, միացնել վթարային լուսային ազդանշանը, տեղադրել «Վթարային կանգառ» ճանաչման նշանը, չտեղաշարժել առարկաները և հետքերը, չփոփոխել մեքենայի դիրքը ճանապարհային ենթակառուցվածքների օբյեկտների նկատմամբ, և ապա գործել նույն հոդվածի 4-րդ և 4.1-ին մասերով։
Հենց 4.1-ին մասում է սխալվում վարորդների մեծ մասը, որովհետև այն այժմ պահանջում է «ոչինչ չդիպչելու» հակառակը՝ այն բանից հետո, երբ դուք ամրագրել եք վայրը.
- Կանգնեք, միացրեք վթարային ազդանշանը, տեղադրեք նշանը մեքենայից ոչ պակաս 15 մետր հեռավորության վրա բնակավայրում և 30 մետր՝ բնակավայրից դուրս (երթևեկության կանոններ, կետեր 22-23)։
- Հայտնեք ոստիկանությանը 102 հեռախոսահամարով։ Ասեք հենց «ճանապարհատրանսպորտային պատահար» և նշեք պատճառը՝ փոս, բաց դիտահոր, չցանկապատված խրամուղի։
- Ամրագրեք վայրը լուսանկարահանմամբ և տեսանկարահանմամբ՝ մինչև որևէ բանի դիպչելը։ 24-րդ հոդվածի 4.1-ին մասի 1-ին կետը պահանջում է ամրագրել տրանսպորտային միջոցների դիրքը միմյանց և ճանապարհային ենթակառուցվածքների օբյեկտների նկատմամբ, հետքերը, առարկաները, տրանսպորտային միջոցների կամ այլ գույքի վնասվածքները։ Նկարեք ընդհանուր պլան՝ ուղենիշով, ապա անիվը փոսի մեջ, ապա փոսն առանձին՝ ժապավենաչափով կամ հեռախոսով մասշտաբի համար, ապա յուրաքանչյուր վնասված մաս և ամբողջ հատվածը ձեր երթևեկության ուղղությունից։
- Ապա տեղափոխեք մեքենան 15 րոպեի ընթացքում պատահարի պահից։ Նույն նորմն այդ է պահանջում, բացառությամբ այն դեպքերի, երբ տեղափոխելը օբյեկտիվորեն անհնար է (վնասվածքներն այնպիսին են, որ շահագործումն արգելվում է կամ անհնար է) կամ պատահարը տեղի է ունեցել երթևեկության մասնակիցների համար խոչընդոտ չստեղծող հատվածում։
- Անմիջապես պահպանեք տեսագրիչի (ռեգիստրատորի) ֆայլը երկրորդ սարքի վրա։ Ցիկլային ձայնագրումը ժամերի ընթացքում այն կջնջի, իսկ դա այս գործի ամենաուժեղ ապացույցն է։
- Սպասեք ոստիկանությանը և վերցրեք վկաների կոնտակտները, ներառյալ ձեր հետևից կանգնած վարորդի։
- Ստորագրելուց առաջ կարդացեք արձանագրություններն ու սխեման։ Դուք իրավունք ունեք դրանցում մտցնել ձեր դիտողությունները։ Մի ստորագրեք որևէ բան, որն ամրագրում է ձեր մեղքը, և ժամանակ շահելու համար մի հրաժարվեք պատահարի վարույթից. թիվ ՎԴ/9342/05/17 գործով հենց այդ ստորագրությունը տարիներ անց սպանեց պահանջը, քանի որ այն հերքող փորձագիտական եզրակացություն այդպես էլ չներկայացվեց։
3-րդ և 4-րդ քայլերն օրենքում հենց այդ հերթականությամբ են, և դրանք տեղերով փոխելը գործ արժեցող սխալ է։ Երբ մեքենան արդեն կողնակին է, ոչինչ այլևս չի ապացուցում, թե որտեղ էր այն, որ գոտում է փոսը և ինչպես էր անիվն ընկել դրա մեջ։ Տասնհինգ րոպեն բավական է ամեն ինչ նկարելու համար, եթե սկսեք ընդհանուր պլանից։
Երկու արձանագրությունը և ամենակարևորը դրանցից
24-րդ հոդվածի 4.3-րդ մասով ոստիկանությունը, ապահովելով ճանապարհային երթևեկության անվտանգությունը, հավաքում է մասնակիցների, նրանց տրանսպորտային միջոցների և պատահարի հանգամանքների վերաբերյալ տվյալներ և կազմում երկու փաստաթուղթ.
- պատահարի մասին արձանագրություն և
- պատահարի հանգամանքների տեխնիկական ելակետային տվյալների մասին արձանագրություն։
Պատահարի մասին արձանագրության ձևը և տեխնիկական ելակետային տվյալների կազմի ու կառուցվածքի պահանջները հաստատում է ոստիկանության պետը՝ համաձայնեցնելով Հայաստանի Հանրապետության կենտրոնական բանկի հետ։ Այդ արձանագրությունները և պատահարի հետ կապված յուրաքանչյուր փաստաթուղթ, տեսանյութ, լուսանկար կամ այլ նյութ կարող են տրամադրվել Հայաստանի ավտոապահովագրողների բյուրոյին, դրա անդամ ապահովագրական ընկերություններին և երրորդ անձանց՝ հատուցման գործընթացը կարգավորելու համար։
Երկու թիվը՝ ձեր արագությունը և տեսանելիության հեռավորությունը
Առարկությունը միշտ նույնն է՝ վարորդը պետք է տեսներ և իջեցներ արագությունը, և դա օրենսդրական հիմք ունի։ Երթևեկության կանոնների 65-րդ կետը պահանջում է այնպիսի արագություն, որը հաշվի է առնում «ճանապարհային ծածկույթի վիճակն ու տեսանելիությունը երթևեկության ուղղությամբ»։ 66-րդ կետը՝ այնպիսի արագություն, որը թույլ է տալիս ապահովել տրանսպորտային միջոցի լիարժեք կառավարումը։ 67-րդ կետն ասում է. խոչընդոտ կամ վտանգ առաջանալու դեպքում, որը վարորդն ի վիճակի էր հայտնաբերել, նա պետք է միջոցներ ձեռնարկի արագությունն իջեցնելու՝ ընդհուպ մինչև կանգնեցնելը։ Իսկ Քաղաքացիական օրենսգրքի 1076-րդ հոդվածի 2-րդ կետը դատարանին թույլ է տալիս նվազեցնել հատուցումը՝ տուժողի կոպիտ անզգուշությանը համապատասխան։
Ավտոտեխնիկական փորձագետը դրան պատասխանում է թվաբանությամբ. ձեր արագության պայմաններում որքա՞ն էր կանգառային ճանապարհը, և թերությունը տեսանելի դարձա՞վ այդ հեռավորությունից շուտ։ Եթե քանդված հատվածը տարբերելի է դարձել 20 մետրից, իսկ կանգառային ճանապարհը 20 մետրից երկար էր, պատահարը կանխելու տեխնիկական հնարավորություն դուք չեք ունեցել, և անզգուշության փաստարկը փլվում է։ Իսկ եթե այն երևում էր 100 մետրից, և դուք գնում էիք 40 կմ/ժ, փլվում է ձեր հայցը։
«Տեսանելիության հեռավորությունը» այստեղ կենցաղային բառ չէ։ «Ճանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովման մասին» օրենքի 2-րդ հոդվածը `տեսանելիության հեռավորություն`-ը սահմանում է որպես վարորդի նստատեղի բարձրության վրա գտնվող դիտակետից մինչև նույն բարձրության վրա գտնվող տեսանելի առարկան եղած հեռավորությունը՝ ձեր աչքերից, ճանապարհի մակարդակին, մինչև այն, ինչ իրականում կարողացել եք տարբերել։
Տեսանելիության հեռավորությունը այնտեղ է, որտեղ թերությունն իրականում դարձել է տարբերելի, ոչ թե այնտեղ, որտեղ այն տեսականորեն ընկնում էր լապտերների լույսի մեջ։ Գիշերը, թաց ասֆալտին, չլուսավորված ճանապարհին ջրով լցված փոսը չի երևում գրեթե մինչև վերջին պահը, և դա ասելը և՛ ճիշտ է, և՛ օգտակար։ Վարորդները սովորաբար այս թիվը մեծացնում են՝ աղոտ վախենալով, թե կարճ հեռավորությունը հնչում է որպես անփութություն։ Ամեն ինչ հակառակն է. որքան կարճ է անկեղծ հեռավորությունը, այնքան ուժեղ է ձեր դիրքը։
Արագությունն աշխատում է հակառակ ուղղությամբ։ Զգուշությունից այն նվազեցնելը կրճատում է հաշվարկային կանգառային ճանապարհը և թերությունը դարձնում «շրջանցելի»։ Նշեք փաստացի թիվը։ Եվ հաշվի առեք, թե ինչ է նշանակում «թույլատրելի սահմաններում». թույլատրելին այն է, ինչ գրված է նշանի վրա։ Այն 10 կմ/ժ-ը, որ հանվում է Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ օրենսգրքի 124.4-րդ հոդվածի 6-րդ մասով, արագաչափ սարքի հնարավոր սխալանքի ուղղում է՝ կիրառվող ռադարի կամ տեսախցիկի ցուցմունքի նկատմամբ։ Դա օրինական պաշար չէ, և երբ դուք ինքներդ եք պարեկին ասում ձեր արագությունը, այն ընդհանրապես գոյություն չունի։
Փորձագետը ձեր նշած արագությունը համեմատելու է տեսագրիչի ձայնագրության, արգելակման հետքերի և վնասվածքների բնույթի հետ, և մյուս կողմի իրավաբանը կանի նույնը։ Այն թիվը, որին հակասում է ձեր իսկ տեսանյութը, պարզապես չի աշխատի, դեռ ավելին՝ կկործանի ձեր ամբողջ պատմությունը։
Եթե վնասվել է կայանված մեքենան
Կանգնած մեքենայի վրա ընկած նշանը, գովազդային վահանակը, ճյուղը, քիվի կտորը կամ սառույցի շերտը ճանապարհատրանսպորտային պատահար չէ, ուստի չկա ո՛չ պատահարի արձանագրություն, ո՛չ սխեմա, ո՛չ տեխնիկական ելակետային տվյալներ։ Մնացած ամեն ինչ չի փոխվում. այդ օբյեկտի համար ինչ-որ մեկը պատասխանատու էր, և գործում են նույն դելիկտային կանոնները։
- Ոչինչ մի հեռացրեք։ Ընկած առարկան լավագույն ապացույցն է այն մասին, թե ում էր այն պատկանում և ինչու փլվեց։
- Զանգահարեք 102 և խնդրեք գրանցել դեպքը ու ամրագրել վայրը։ Այստեղ սահմանված ձև չկա, ուստի կստանաք հաղորդում և այն, ինչ գրի կառնեն ծառայողները. հենց դրա համար էլ ձեր սեփական ամրագրումը պետք է սպառիչ լինի։
- Նկարեք առարկան այնտեղ, որտեղ այն ընկած է, վնասվածքները, մեքենայի դիրքը, այն կառույցը, որից այն պոկվել է, և փլուզման ամեն տեսանելի պատճառ՝ ժանգ, կոտրված ամրակ, չվերանորոգված ամրակապ, կողքի բաց փոսորակ։
- Սեփականատիրոջը որոշեք հենց օբյեկտից։ Դիտահորերի կափարիչները, պահարաններն ու հենասյուները կրում են օպերատորի նշագրումը, գովազդային վահանակները՝ թույլտվության համարը, շինհրապարակը՝ կառուցապատողի տեղեկատվական վահանակը։
- Հավաքեք հարևան տեսախցիկների ձայնագրությունները։ Շենքերի և խանութների տեսախցիկները վերագրանցվում են օրերի ընթացքում, ուստի խնդրեք նույն օրը և գրավոր։
- Ստացեք փորձագիտական եզրակացություն վնասի պատճառի և չափի մասին՝ ճիշտ ինչպես ճանապարհատրանսպորտային պատահարի դեպքում։
Եթե առարկան պատկանել է պետական մարմնի կամ համայնքի, երկու հայցերի հերթականությունն այստեղ էլ պարտադիր է ձեզ համար։ Կայանված Nissan X-Trail-ի վրա ընկած լուսավորության հենասյունն ու ծառը սեփականատիրոջն արժեցել են ամբողջ գործը հենց այդ պատճառով՝ թիվ ՎԴ/10468/05/24 գործ, տե՛ս ստորև «Ուղիղ գումարի հետևից մի՛ գնացեք»։
Ո՞վ է վճարում. հնարավոր պատասխանողների քարտեզը
Կանոնը հեշտ է ձևակերպել և աշխատանք է պահանջում կիրառելը. վճարում է նա, ով պարտականություն էր կրում մեքենան վնասած օբյեկտի նկատմամբ, ոչ թե նա, ում պատահաբար է պատկանում շուրջբոլորի հողը։
- Ճանապարհածածկը (փոսերը, նստվածքները, ջնջված գծանշումը, հենասյունից ընկած նշանը) ճանապարհի տնօրինողինն է։ «Ավտոմոբիլային ճանապարհների մասին» օրենքի 15-րդ հոդվածը նրա վրա է դնում «խնամքի և պահպանման համալիր աշխատանքները» և ճանապարհների կահավորումը ճանապարհային նշաններով, իսկ 18-րդ հոդվածն ասում է, որ ճանապարհների անսարքության պատճառով դրանցից օգտվողներին հասցված վնասը հատուցվում է։ 4-րդ հոդվածը ընդհանուր օգտագործման պետական ճանապարհները հանձնում է Կառավարության լիազորած պետական կառավարման մարմնին՝ գործնականում Տարածքային կառավարման և ենթակառուցվածքների նախարարությանը, որը ներքևի գործերով պատասխանողն է, և ուղղակիորեն բացառում է Երևանի միջով անցնող միջպետական ու հանրապետական նշանակության ճանապարհների տարանցիկ հատվածները. մայրաքաղաքի ներսում M ցանցի ճանապարհն ինքնաբերաբար նախարարությանը չի պատկանում։
- Սովորական քաղաքային կամ գյուղական փողոցն ընդհանրապես այս օրենքից դուրս է։ «Ավտոմոբիլային ճանապարհների մասին» օրենքի 1-ին հոդվածի 2-րդ մասը բացառում է բնակավայրերի այն փողոցները, որոնք հաստատված ճանապարհների անվանացանկում ընդգրկված ճանապարհների մասեր չեն, իսկ 3-րդ մասը դրանք ուղղում է քաղաքաշինական օրենսդրությանը։ Այնտեղ պարտականությունը համայնքինն է՝ «Տեղական ինքնակառավարման մասին» օրենքի 12-րդ հոդվածի 1-ին մասի 10-րդ կետը և 44-րդ հոդվածի 1-ին մասը, իսկ մայրաքաղաքում՝ «Երևան քաղաքում տեղական ինքնակառավարման մասին» օրենքի 45-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետը, ըստ որի քաղաքապետը կազմակերպում է քաղաքային նշանակության ճանապարհների շինարարությունը, պահպանումը և շահագործումը։ Հատուցման պահանջն ինքը կառուցվում է Քաղաքացիական օրենսգրքի 1058-րդ և 1063-րդ հոդվածների, ոչ թե «Ավտոմոբիլային ճանապարհների մասին» օրենքի 18-րդ հոդվածի վրա։
- Ճանապարհի դիտահորը, ջրհորը, փականը կամ մալուխը պատկանում են դրանք տնօրինող օպերատորին, ոչ թե ճանապարհին։ «Ավտոմոբիլային ճանապարհների մասին» օրենքի 12-րդ հոդվածի 3-րդ մասը պահանջում է, որ ընդհանուր օգտագործման պետական ճանապարհների օտարման շերտում գտնվող հաղորդակցուղիներն ու այլ շինությունները պահվեն պատշաճ վիճակում, իսկ սեփականատիրոջ հաշվին դրանք տեղափոխվում կամ վերաշինվում են ճանապարհի վերակառուցման կամ նորոգման դեպքում. 4-րդ մասը պահանջում է, որ կազմակերպություններն ու ֆիզիկական անձինք ընդհանուր օգտագործման ավտոմոբիլային ճանապարհների վրա բոլոր տեսակի աշխատանքները կատարեն ճանապարհի տնօրինողի հետ համաձայնեցված պայմաններով։ Սովորական քաղաքային փողոցում այդ հոդվածը չի գործում, և այնտեղ ամեն ինչ որոշում են օբյեկտի պատկանելությունը և դելիկտային ընդհանուր կանոնները։ Գործնականում դա ջրամատակարարման և ջրահեռացման օպերատորն է («Վեոլիա Ջուր» ՓԲԸ), էլեկտրաբաշխիչ ընկերությունը («Հայաստանի էլեկտրական ցանցեր» ՓԲԸ), գազաբաշխիչ ընկերությունը կամ կապի օպերատորը՝ բոլորը ընկերություններ են, ուստի բոլորն էլ ընդհանուր իրավասության դատարանի պատասխանողներ։ «Հայաստանի էլեկտրական ցանցերը» այն դեպքն է, որ արժե ստուգել հայց ներկայացնելուց առաջ. 2025 թվականի հուլիսից ընկերությունը կառավարում է պետության նշանակած ժամանակավոր կառավարիչը, իսկ 2026 թվականին կառավարությունը սկսել է դրա բաժնետոմսերը պետական սեփականության վերցնելու գործընթացը, սակայն այն մինչ օրս փակ բաժնետիրական ընկերություն է, ոչ թե վարչական մարմին։
- Բաց կամ չցանկապատված փոսորակը, խրամուղին, հողի լցակույտը, չվերականգնված ասֆալտի կարկատանը պատկանում են աշխատանքներ կատարողին։ Ընդհանուր օգտագործման պետական ճանապարհների օտարման շերտում հողային (շինարարական) աշխատանքների հետևանքով վնասված հողապաստառի, ճանապարհային կահավորանքի կամ տեխնոլոգիական կապի նախկին տեսքը չվերականգնելն ինքնին իրավախախտում է՝ 200 000 դրամ միջպետական ճանապարհների և 100 000 դրամ հանրապետական ու մարզային ճանապարհների մասով, Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ օրենսգրքի 150.10-րդ հոդվածի 4-րդ մասով, մեկ տարվա ընթացքում կրկնելու դեպքում՝ կրկնապատիկ։
- Երթևեկելի մասին թողած խոչընդոտները՝ շինանյութ, առարկաներ, աղտոտված ծածկույթ, ընկնում են նույն օրենսգրքի 140-րդ հոդվածի 1-ին մասի տակ՝ 75 000 դրամ։ Ճանապարհի վրա առանց թույլտվության կամ դրա պահանջների խախտմամբ շինարարական աշխատանքներ կատարելը՝ ևս 75 000 դրամ 2-րդ մասով։
- Գովազդային կառույցը, խանութի հովարը, քիվը, տանիքից ընկած սառույցը պատկանում են այդ կառույցի կամ շենքի սեփականատիրոջը կամ կառավարողին։
- Ծառը կամ ճյուղը պատկանում է կանաչ գոտու սեփականատիրոջը կամ խնամողին. փողոցային տնկարկների դեպքում սովորաբար՝ համայնքին։
Դասական դեպքը նստած դիտահորի շուրջ առաջացած փոսն է. կափարիչն օպերատորինն է, շուրջբոլորի ասֆալտը՝ ճանապարհի տնօրինողինը։ Առաջին անգամից ճիշտ գուշակելու պարտականություն դուք չունեք, բայց քանի որ այս երկուսը գնում են տարբեր դատարաններ, սխալը ամիսներ է արժենում։ Ամենաէժան ձևը գրավոր հարցումն է համայնքին կամ ճանապարհի տնօրինողին. ո՞ւմ է պատկանում և ո՞վ է սպասարկում հենց այդ օբյեկտը հենց այդ հասցեում։ Պատասխանը փաստաթուղթ է, որը կարող եք դնել դատարանի առջև։
Այնտեղ, որտեղ այս երկուսը հատվում են, հայցվորները դատում են երկուսին միանգամից։ Թիվ ԵԴ2/7903/02/25 քաղաքացիական գործով հայցվորը «Վեոլիա Ջուր» ՓԲԸ-ից և Տարածքային կառավարման ու ենթակառուցվածքների նախարարությունից համապարտության կարգով պահանջում է 13 380 000 դրամ՝ գումարած Քաղաքացիական օրենսգրքի 411-րդ հոդվածով տոկոսները և արդեն վճարված 401 400 դրամ պետական տուրքը։ Թիվ ԵԴ2/11198/02/24 գործով ընկերությունը «Վեոլիա Ջուր»-ից պահանջում է վթարի հետևանքով պատճառված 1 963 000 դրամ վնաս։
Կա մեկ պարտականություն, որը դիտահորի՝ օպերատորին պատկանելը երբեք չի կլանում, և դա ամենահուսալի պահանջն է, որ բաց դիտահորը տալիս է ձեզ։ Թիվ ՎԴ/10905/05/23 գործով Երևանի քաղաքապետը մերժել էր վարորդին (2023 թվականի դեկտեմբերի 18-ի թիվ 4172-Ա որոշում) այն հիմքով, որ դիտահորերը պատկանում են «Վեոլիա Ջուր»-ին, Ջրային կոմիտեին կամ դրանց սեփականատերերին, չեն գտնվում քաղաքապետարանի հաշվեկշռում և չեն սպասարկվում նրա կողմից։ 2024 թվականի հոկտեմբերի 14-ին Վարչական դատարանը պատասխանել է, որ հարցն ընդհանրապես դա չէ։ Վեճը ոչ թե այն մասին էր, թե ում է պատկանում ջրհորը և ում մեղքով է այն մնացել բաց, այլ այն մասին, թե որ մարմինն է պարտավոր դրա առջև նշան տեղադրել, իսկ 2019 թվականի փոփոխությամբ ճանապարհային նշաններ տեղադրելու պարտականությունը հանվել է ոստիկանությունից, և Երևանում ցանկացած ճանապարհային նշան կարող է և պետք է տեղադրի քաղաքապետը։ Ծովակալ Իսակովի պողոտայում ժամը 21:45-ին բաց դիտահորից առաջ 1.33 «Այլ վտանգներ» նախազգուշացնող նշանը չտեղադրելու անգործությունը ճանաչվել է ոչ իրավաչափ՝ համայնքից բռնագանձելով 10 000 դրամ պետական տուրք և 100 000 դրամ ներկայացուցչի վճար։
Ժամանակի մեջ կանոնը գործում է երկու ուղղությամբ։ 2019 թվականի օգոստոսի 27-ի պատահարի համար, այսինքն՝ մինչև փոփոխության ուժի մեջ մտնելը, նույն պահանջը գնացել է ոստիկանության դեմ. 2020 թվականի հոկտեմբերի 6-ին թիվ ՎԴ/9510/05/19 գործով Վարչական դատարանը ոչ իրավաչափ է ճանաչել Ճանապարհային ոստիկանության անգործությունը՝ Սասունցի Դավթի և Բուռնազյան փողոցների խաչմերուկում «Գլխավոր» և «Երկրորդական» նշանները չտեղադրելը, նրանից բռնագանձելով 4 000 դրամ պետական տուրք և 30 000 դրամ ներկայացուցչի վճար։ Ում պարտականությունն էլ որ եղած լինի տվյալ օրը, բացակայող նշանը շահվող պահանջ է։
Ուստի բաց դիտահորը ձեզ տալիս է երկու առանձին թիրախ. ջրհորի սեփականատերը՝ ջրհորի համար, և ճանապարհի տնօրինողը՝ բացակայող նշանի համար։ Միայն երկրորդն է անխոցելի այն բոլոր վեճերի համար, թե ում խողովակն է դա։
«Ճանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովման մասին» օրենքի 21-րդ հոդվածը ճանապարհի և դրա ինժեներական կառույցների պահպանման համար պատասխանատուների վրա դնում է երեք պարտականություն. ճանապարհը պահել երթևեկության համար անվտանգ վիճակում, անհապաղ միջոցներ ձեռնարկել երթևեկության անվտանգությանը սպառնացող խոչընդոտը վերացնելու համար՝ անհրաժեշտության դեպքում այդ հատվածում ժամանակավորապես սահմանափակելով կամ արգելելով երթևեկությունը, և տեղեկացնել երթևեկության մասնակիցներին փոփոխության մասին։ 2-րդ մասն ավելացնում է, որ ճանապարհի վրա աշխատանքի վայրը՝ այնտեղ կանգնած մեքենաների, շինանյութերի ու կառուցվածքների հետ միասին, նշվում է ճանապարհային նշաններով և ուղղորդ կամ ցանկապատող սարքավորումներով, իսկ օրվա մութ ժամանակ և անբավարար տեսանելիության պայմաններում՝ նաև կարմիր կամ դեղին ազդանշանային լույսերով։ 3-րդ մասը պահանջում է աշխատանքներն ավարտելուց անմիջապես հետո ապահովել անվտանգ երթևեկություն։
Ուստի լուսանկարեք նաև այն, ինչ չկար՝ ոչ նշան, ոչ ցանկապատ, ոչ լույս։ Դա ինքնուրույն պահանջ է, և այն շահվում է։ 2026 թվականի մարտի 10-ին թիվ ՎԴ/3892/05/24 գործով Վարչական դատարանը ոչ իրավաչափ է ճանաչել Երևանի քաղաքապետարանի անգործությունը՝ Կոմիտասի պողոտա 38/3 հասցեի հատվածում 1.16 «Անհարթ ճանապարհ» նախազգուշացնող նշանը չտեղադրելը, այն նշանը, որը երթևեկության կանոնները սահմանում են երթևեկելի մասի անհարթություններով հատվածի համար, և որտեղ 2023 թվականի հուլիսի 23-ին ժամը 00:48-ին տեղի է ունեցել վարորդի պատահարը։ Քաղաքապետարանից բռնագանձվել է նրա 10 000 դրամ պետական տուրքը, դատարանի նշանակած փորձաքննության 36 000 դրամ արժեքը և 300 000 դրամ փաստաբանական վարձատրություն։ Այդ վճռի չորս եզրահանգումը հենց այն չորս բանն է, որ պետք է հաստատի ձեր գործը. պատահարի պահին ճանապարհին առկա է եղել երթևեկության համար վտանգավոր անհարթություն. դրա մասին վարորդներին նախազգուշացնող նշան տեղադրված չի եղել. այն վերացնելու կամ պատշաճ նշանավորելու պարտականությունը կրել է հենց այդ մարմինը. և այդ պարտականության չկատարումը գտնվել է պատահարի հետ ուղղակի պատճառական կապի մեջ։
Ճանապարհային աշխատանքներն ունեն իրենց թվերը, և արժե դրանք իմանալ, նախքան նկարելը սկսելը։ Բնակավայրերից դուրս նախազգուշացնող նշանը դրվում է վտանգավոր հատվածից 150-300 մ առաջ, բնակավայրերում՝ 50-100 մ, իսկ 1.25 «Ճանապարհային աշխատանքներ» նշանը բնակավայրերից դուրս կրկնվում է, և կրկնվող երկրորդը դրվում է վտանգավոր հատվածի սկզբից ոչ պակաս 50 մ հեռավորության վրա։ Հենց աշխատանքների բացած փոսը պահանջում է նաև 4.2.1-4.2.3 «Արգելքի շրջանցում» նշանները՝ 8.22.1-8.22.3 «Խոչընդոտ» ցուցանակների հետ միասին։ Հենց դա է 2025 թվականի նոյեմբերի 6-ին շահել թիվ ՎԴ1/1059/05/24 գործը. ժամը 04:20-ին մեքենան ջարդվել է Հ-46 Գորիս-Շինուհայր ճանապարհի չլուսավորված ու չնշված նորոգման հատվածում, և հայցին կից ներկայացված տասներկու լուսանկարն ու տեսանյութն են ապացուցել, որ նշաններ չեն եղել։ Նախարարությունը վճարել է նրա 10 000 դրամ տուրքը և փաստաբանի հետ պայմանավորված 300 000 դրամից՝ 70 000-ը։
Ո՞ր դատարանը և ինչու է դա փոխում գործը
Սա այն երկճյուղումն է, որի վրա հենվում է ընթացակարգը, և արժե երկու անգամ կարդալ։
Եթե պատասխանողը պետական մարմին է կամ համայնք
Վարչական ուղի՝ երկու քայլով։ Նախ գրավոր պահանջ հենց մարմնին. «Վարչարարության հիմունքների և վարչական վարույթի մասին» օրենքի 100-րդ հոդվածը պահանջում է վնասի հատուցման պահանջը ներկայացնել այն վարչական մարմին, որի վարչարարության հետևանքով պատճառվել է վնասը, իսկ 31-րդ հոդվածը սահմանում է ձևը՝ ձեր անունը և հասցեն, մարմնի անվանումը, պահանջը, կցվող փաստաթղթերի ցանկը, ամսաթիվը, ստորագրությունը։ 46-րդ հոդվածը մարմնին տալիս է 30 օրացուցային օր մուտքագրման օրվանից՝ 47-րդ հոդվածով մինչև 10 օր երկու անգամ երկարաձգելու հնարավորությամբ, եթե ձեզանից լրացուցիչ փաստաթղթեր են պետք, և այնքան, որքան պահանջվում է, եթե մարմինն ինքն է 45-րդ հոդվածով փորձագետ նշանակում։
Ապա դատարան, որովհետև 96-րդ հոդվածը կտրուկ է. վնասի հատուցում չի իրականացվում, քանի դեռ վնաս պատճառած ակտը, գործողությունը կամ անգործությունը սահմանված կարգով ոչ իրավաչափ չի ճանաչվել։ Վճռաբեկ դատարանի՝ 2010 թվականի դեկտեմբերի 3-ի թիվ ՎԴ/0277/05/09 որոշումից ի վեր դա նշանակում է երկու առանձին վարույթ՝ խիստ հերթականությամբ. նախ հայց՝ անգործությունն ոչ իրավաչափ ճանաչելու, և միայն դրանից հետո, երբ մարմինը մերժի ձեր գրավոր պահանջը, հայց՝ գումարի մասին։ Մարմնի առջև բեռը ձերն է. 43-րդ հոդվածի 1-ին մասի «ա» կետը ձեզ համար բարենպաստ փաստերի ապացուցումը դնում է ձեր վրա։ Դատարանում այն բաժանվում է. Վարչական դատավարության օրենսգրքի 29-րդ հոդվածը մարմնին է թողնում մերժման հիմքում ընկած փաստերը՝ պարտավորեցման հայցով, և արածի կամ չարածի իրավաչափությունը՝ ճանաչման հայցով, իսկ ձեզ՝ ձեզ համար բարենպաստ ակտը հիմնավորող փաստերը։ Թղթի վրա այդ բաժանումն ավելի լավ է երևում, քան աշխատում է դահլիճում. ստորև բերված՝ ապահովագրողների պարտված գործերը բոլորն էլ պարտվել են հենց հայցվորի ապացույցների բացակայության պատճառով։
Եթե պատասխանողը մասնավոր ընկերություն է
Մեկ քաղաքացիական հայց ընդհանուր իրավասության դատարան, և երկու նորմ այս դիրքը զգալիորեն ավելի լավն է դարձնում, քան վարչականը։
Քաղաքացիական օրենսգրքի 1058-րդ հոդվածի 2-րդ կետը բեռը տեղափոխում է մյուս կողմի վրա. «վնաս պատճառած անձն ազատվում է այն հատուցելուց, եթե ապացուցում է, որ վնասն իր մեղքով չի պատճառվել»։ Դուք ապացուցում եք վնասը, օբյեկտը և պատճառահետևանքային կապը, իսկ իրենց անմեղությունը՝ նրանք։
1072-րդ հոդվածն աշխատանքների դեպքում մեղքն ընդհանրապես հանում է։ Առավել վտանգի աղբյուրների շարքում այն նշում է «շինարարական և դրա հետ կապված այլ գործունեության իրականացումը»՝ տրանսպորտային միջոցների, մեխանիզմների, բարձր լարվածության էներգիայի և պայթուցիկ նյութերի կողքին։ Այդպիսի գործունեություն իրականացնողը հատուցում է դրանով պատճառված վնասը, եթե չապացուցի անհաղթահարելի ուժը կամ տուժողի դիտավորությունը։ Զգույշ լինելը պաշտպանություն չէ. պաշտպանություն է միայն անհաղթահարելի ուժը կամ ձեր դիտավորությունը։ Ձեր կոպիտ անզգուշության համար հատուցումը նվազեցնել դատարանը դեռ կարող է՝ 1076-րդ հոդվածի 2-րդ և 3-րդ կետերով։
Քաղաքացիական օրենսգրքի 17-րդ հոդվածը սահմանում է պահանջի ծավալը՝ վնասների լրիվ հատուցում, այսինքն՝ խախտված իրավունքը վերականգնելու ծախսերը և գույքի կորուստը կամ վնասվածքը։ 1062-րդ հոդվածը ընկերությանը պարտավորեցնում է պատասխանել իր աշխատողների՝ պարտականությունները կատարելիս պատճառած վնասի համար, ուստի «դա բրիգադն էր, ոչ թե մենք» պատասխան չէ։ 1075-րդ հոդվածը դատարանին թույլ է տալիս պարտավորեցնել հատուցել բնեղենով՝ դրամի փոխարեն։
- Վարչական դատարան՝ ֆիքսված 10 000 դրամ՝ 1 000 դրամ բազային տուրքի տասնապատիկը, «Պետական տուրքի մասին» օրենքի 9-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին կետով։ Վնասի չափից կախված չէ և վճարվում է երկու անգամ՝ ոչ իրավաչափության հայցի և հատուցման հայցի համար։ Վերաքննիչ բողոքը՝ 20 000 դրամ։
- Քաղաքացիական դատարան՝ հայցագնի 3 տոկոսը, բայց ոչ պակաս 6 000 և ոչ ավելի 25 000 000 դրամից՝ 9-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետի «ա» ենթակետով։ 200 000 դրամ վնասի դեպքում դա 6 000 դրամ է։
- Ծախսերը երկուսում էլ հետևում են արդյունքին։ Վարչական դատարանում Վարչական դատավարության օրենսգրքի 60-րդ հոդվածի 3-րդ և 10-րդ մասերը դատական ծախսերը, ներառյալ ներկայացուցչի ողջամիտ վճարը, դնում են Հայաստանի Հանրապետության կամ համայնքի վրա, եթե մարմնի ակտը, գործողությունը կամ անգործությունը ճանաչվել է ոչ իրավաչափ։ Քաղաքացիական դատարանում Քաղաքացիական դատավարության օրենսգրքի 105-րդ, 107-րդ և 109-րդ հոդվածները փորձաքննության ծախսերը և փաստաբանի ողջամիտ վարձատրությունը դարձնում են բռնագանձվող դատական ծախսեր՝ բաշխվող բավարարվածին համամասնորեն։
- Վճարները պահանջեք հենց հայցում։ Ոչ մի դատարան ներկայացուցչի վճարը ինքնուրույն չի շնորհում։
- Մինչև դատարան դիմելը պարտադիր հաշտարարությունը կիրառվում է միայն այնտեղ, որտեղ օրենքն այն նախատեսում է տվյալ կատեգորիայի պահանջի համար (Քաղաքացիական դատավարության օրենսգիրք, հոդված 122, մաս 1.1)։ Մինչև ներկայացնելը ստուգեք՝ ձերն այդպիսին է, թե ոչ։
Ո՞ր հայցատեսակն է ներկայացվում Վարչական դատարան և ի՞նչ ժամկետում
Վարչական դատավարության օրենսգրքում հայցատեսակներն անվանապես թվարկված են, և հատուցման պահանջը տեղավորվում է դրանցից ուղիղ երկուսի մեջ.
- Մարմինը ժամկետում մերժել է – պարտավորեցման հայց 67-րդ հոդվածով՝ պահանջելով պարտավորեցնել մարմնին ընդունել գումարը տրամադրելու մասին բարենպաստ վարչական ակտ։ 72-րդ հոդվածի 1-ին մասի 2-րդ կետը տալիս է երկու ամիս մերժման մասին իրազեկվելու պահից։
- Մարմինը լռել է ժամկետից հետո – ակտը վարչարարության մասին օրենքի 48-րդ հոդվածի ուժով համարվում է ընդունված, և դուք ներկայացնում եք գործողության կատարման հայց 68-րդ հոդվածի 2-րդ մասով։ 72-րդ հոդվածի 1-ին մասի 3-րդ կետը տալիս է երկու ամիս ժամկետի լրանալու պահից, կամ երեք ամիս դիմումը ներկայացնելու օրվանից, եթե նախորդ հիմքերը բացակայում են։
- Գումարը նշեք հենց հայցում։ 2026 թվականի ապրիլի 10-ին ներկայացված թիվ ՎԴ/5878/05/26 գործով հայցվորը խնդրել է Վարչական դատարանից պարտավորեցնել Տարածքային կառավարման և ենթակառուցվածքների նախարարությանն ընդունել բարենպաստ վարչական ակտ՝ ոչ իրավաչափ վարչարարությամբ իր գույքին պատճառված 592 000 դրամ վնասը հատուցելու մասին։ Դատարանը հայցն ընդունել է վարույթ 2026 թվականի ապրիլի 15-ին, նախարարությունից պահանջել է երկշաբաթյա ժամկետում ներկայացնել հայցվորի դիմումը և ողջ նյութերը և նախնական դատական նիստ նշանակել 2026 թվականի նոյեմբերի 10-ին։
96-րդ հոդվածը հերթականություն է, ոչ թե ձևականություն, և երկու գործ ցույց է տալիս, թե ինչ է լինում, երբ այն շրջանցվում է։
Թիվ ՎԴ/4968/05/19 գործով վարորդը խնդրել է Վարչական դատարանից պարտավորեցնել Երևանի քաղաքապետարանին ընդունել բարենպաստ վարչական ակտ՝ 400 000 դրամ հատուցելու մասին այն ձախակողմյան անվադողերի համար, որոնք ջարդվել են 2019 թվականի մարտի 7-ին ժամը 01:00-ի սահմաններում՝ Աճառյան փողոցից դեպի Թբիլիսյան խճուղի տանող ճանապարհի չլուսավորված փոսում։ Նա դիմել էր քաղաքապետարան 2019 թվականի մարտի 20-ին և ապրիլի 19-ին ստացել մերժում։ Դա չօգնեց. 2020 թվականի փետրվարի 3-ին դատարանն ընդհանրապես կարճեց գործի վարույթը, քանի որ քաղաքապետարանի անգործությունը երբեք ոչ իրավաչափ չէր ճանաչվել, ուստի հատուցման պահանջն ինքնին ենթակա չէր դատարանում քննության, իսկ երբ նրա ներկայացուցիչը գործի ընթացքում փորձեց հայցի առարկան փոխել հենց այդ ճանաչման, դատարանը փոփոխությունը թույլ չտվեց։
Վեց տարի անց նույնը կրկնվեց։ Թիվ ՎԴ/10468/05/24 գործով, որը լուծվել է 2026 թվականի մարտի 25-ին, 2024 թվականի մայիսի 16-ին Ավանեսովի 7 հասցեում կայանված Nissan X-Trail-ի վրա ընկել են ճանապարհային լուսավորության հենասյունն ու ծառը, և սեփականատերը խնդրել է դատարանից պարտավորեցնել քաղաքապետարանին վճարել։ Մերժում՝ ճիշտ նույն պատճառով, ընդ որում դատարանը, ինչպես պարտավոր է, նշել է, որ նա զրկված չէ նախ ճանաչման հայց ներկայացնելու և միայն հետո գումարը պահանջելու հնարավորությունից։
Երկուսն էլ հենվում են Վճռաբեկ դատարանի՝ 2010 թվականի դեկտեմբերի 3-ի թիվ ՎԴ/0277/05/09 որոշման վրա, որին վճիռները մինչ օրս հղում են անում. նախ ակտը, գործողությունը կամ անգործությունը ոչ իրավաչափ ճանաչել, ապա հատուցման պահանջը ներկայացնել հենց այդ մարմնին, և միայն նրա մերժումից հետո է դատարանը քննում դրամական պահանջը։ Երկու վարույթ՝ հենց այս հերթականությամբ։ Մարմնին դիմելը անհրաժեշտ պայման է, բայց ոչ բավարար։
2026 թվականի հունվարի 21-ին թիվ ՎԴ/15966/05/25 գործով Վարչական դատարանը մերժել է Երևանի քաղաքապետարանի դեմ հատուցման հայցը՝ առանց ըստ էության քննության հասնելու։ Հայցվորը խնդրել էր «ճանաչել ֆիկտիվ վարչական ակտի ընդունված լինելու իրավահարաբերության առկայությունը» և պարտավորեցնել քաղաքապետարանին վճարել։ Դատարանը հայցադիմումը մեկ անգամ վերադարձրել է՝ մատնանշելով, որ նման պահանջը պարտավորեցման հայց է կամ գործողության կատարման հայց, բայց ոչ ճանաչման հայց։ Հայցվորը կրկին ներկայացրել է նույն ձևակերպումը, և հայցը մերժվել է որպես ակնհայտ անհիմն՝ արագացված դատաքննությամբ, իսկ դատական ծախսերի հարցը համարվել է լուծված։
Վճռաբեկ դատարանի՝ 2017 թվականի հուլիսի 20-ի թիվ ՎԴ/0229/05/15 գործով դիրքորոշման համաձայն՝ հայցատեսակի սխալ ընտրությունն ինքնին հիմք չէ հայցադիմումի ընդունումը մերժելու, և դատարանը պարտավոր է մատնանշել պատշաճ հայցատեսակը, բայց եթե դրանից հետո դուք շարունակում եք պնդել ձեր սկզբնական պահանջը, դատարանը պարտավոր է ակտ կայացնել հենց ձեր ձևակերպած պահանջի շրջանակներում, և հատուցման պահանջը մահանում է՝ առանց ըստ էության քննվելու։ Դատարանի կողմից հայցի առաջին վերադարձը վերաբերվեք որպես անվճար ուղղում, ինչը որ այն է։
Մեկ գործ անցնում է ողջ ճանապարհը սկզբից մինչև վերջ, և այն ավելի լավ է կարդալ որպես ժամանակացույց, քան որպես հաղթանակ։ 2016 թվականի հունիսի 19-ին, ժամը 17:00-ի սահմաններում, «Տոյոտա Քեմրի»-ն Աբովյան փողոցի 39 հասցեի ավտոկայանատեղի գրպանիկ մտնելիս 20 կմ/ժ արագությամբ առջևի աջ անվով ընկել է բաց դիտահորի մեջ։ Ճանապարհային ոստիկանությունը կարճել է վարչական վարույթը՝ վարորդի գործողություններում իրավախախտման կազմ չգտնելով, իսկ ոստիկանության փորձաքրեագիտական վարչությունը թիվ 603-ԱՊ-16 եզրակացությամբ վնասը գնահատել է 164 000 դրամ։ Թիվ ՎԴ/7703/05/16 գործով Վարչական դատարանը 2017 թվականի նոյեմբերի 1-ին ոչ իրավաչափ է ճանաչել քաղաքապետարանի՝ այդ դիտահորը բաց թողնելու անգործությունը, և այդ վճիռն ուժի մեջ է մտել միայն 2020 թվականի հունիսի 24-ին։ 2020 թվականի օգոստոսի 27-ին վարորդը դիմել է քաղաքապետարան իր 164 000 դրամի համար։ Ոչինչ չեն վճարել։ Եվ ապա, 2022 թվականի հունվարի 7-ին, թիվ ՎԴ/5628/05/21 գործով դատարանը բավարարել է պարտավորեցման հայցը և պարտավորեցրել քաղաքապետարանին ընդունել բարենպաստ վարչական ակտ՝ 164 000 դրամը հատուցելու մասին, ինչպես նաև բռնագանձել 4 000 դրամ պետական տուրք և փաստաբանի հետ պայմանավորված 100 000 դրամից՝ 60 000-ը։
Այստեղից երեք բան արժե վերցնել։ Վնասի չափը տվել է ոստիկանության փորձագետի եզրակացությունը, ոչ թե վարորդի վճարած որևէ բան։ 4 000 դրամը ոչ գույքային պահանջի այն ժամանակվա դրույքն էր. այսօր Վարչական դատարան ներկայացվող հայցը ֆիքսված 10 000 դրամ է։ Եվ datalex-ը մինչ օրս այդ գործով նիստ է ցույց տալիս 2026 թվականի սեպտեմբերի 16-ին՝ անիվը դիտահոր ընկնելուց ավելի քան տասը տարի անց։
2025 թվականի նոյեմբերի 6-ի վճռով, թիվ ՎԴ/5035/05/24 գործով, Վարչական դատարանը ոչ իրավաչափ է ճանաչել այն, որ 2021 թվականի մարտի 26-ի դրությամբ Առինջ գյուղի վարչական սահմաններում Մ-15 ճանապարհի երթևեկության անվտանգությանը սպառնացող խոչընդոտը վերացված չէր. դա «Ճանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովման մասին» օրենքի 21-րդ հոդվածի 1-ին մասի՝ անհապաղ գործելու պարտականությունն է։ Վարորդի BMW-ն այնտեղ այդ գիշեր կորցրել էր առջևի կախոցի երեք թև և երկու անվադող։ Նախարարությունը վկայակոչում էր մեկ այլ ընկերության հետ կնքված պայմանագիրը։ Դատարանը պատասխանել է, որ աշխատանքներն ընկերությանը հանձնարարելիս տնօրինողը կրում է նաև այդ աշխատանքների ընթացքն ու արդյունքները վերահսկելու պարտականություն՝ «կրելով նաև դրա բացասական հետևանքները»։ Պայմանագիրը պատասխանատվությունը չի տեղափոխում, բայց ձեզ տալիս է երկրորդ հնարավոր պատասխանող։
Նույն պատասխանը հնչել է յոթ տարի առաջ՝ դատարանի ընտրության հարցում ավելի սուր եզրով։ Թիվ ՎԴ/7577/05/18 գործով վարորդը միաժամանակ դատի է տվել Երևանի քաղաքապետարանին և մաքրման կապալառու «Սանիթեք Ինթերնեյշնլ» ՍՊԸ-ին՝ 2016 թվականի հունվարի 27-ին Գյուրջյան փողոցում թողնված ձյան և մերկասառույցի համար։ Վարչական դատարանն ընկերության մասով հայցադիմումի ընդունումն ընդհանրապես մերժել է՝ մասնավոր ընկերությունն այդ դատարանում տեղ չունի, և 2018 թվականի դեկտեմբերի 11-ին բավարարել է այն քաղաքապետարանի դեմ՝ նշելով, որ քաղաքապետը փողոցների մաքրման կազմակերպման համար պատասխանատվություն է կրում «անկախ նրանից՝ ում մեղքով է դա տեղի ունեցել», որ նա կարող է այն կազմակերպել այլ կազմակերպության միջոցով, բայց պատասխանատվությունն աշխատանքի հետ չի տեղափոխվում, և որ եթե նա գտնում է, որ վնասը պատճառել է կապալառուն, նրա միջոցը հետադարձ պահանջն է քաղաքացիական դատավարության կարգով։ Սա դատարանի ընտրության ողջ կանոնն է մեկ վճռում. դուք դատվում եք մարմնի հետ, իսկ մարմինը՝ իր կապալառուի։
Ի՞նչ փորձաքննություններ են իրականում պետք
Հենց այստեղ է մահանում պահանջների մեծ մասը։ Ավտոսերվիսի նախահաշիվը փորձագիտական եզրակացություն չէ, և դա կասեն և՛ վարչական մարմինը, և՛ դատարանը։
2024 թվականի ապրիլի 18-ի N 1450-Ա որոշմամբ Երևանի քաղաքապետը մերժել է փոսի հետ կապված պահանջը՝ թվարկելով, թե դիմողն ինչ չի ապացուցել։ Դիմողը ներկայացրել էր դիլերային կենտրոնին գնահատման համար վճարված 100 000 դրամի անդորրագիր, իսկ լսումների ընթացքում այն հարցին, թե արդյոք առկա են ավտոտեխնիկական, հետքաբանական կամ ապրանքագիտական եզրակացություններ, պատասխանել է, որ չկան։ Այդ որոշման հարցերն են այն, ինչ ձեր փորձագետները պետք է փակեն.
- Թերությո՞ւնն է վնասի պատճառը, և վարորդը կարո՞ղ էր այն կանխել։ Ավտոտեխնիկական փորձաքննությունը՝ անհրաժեշտության դեպքում հետքաբանականի հետ։ Այն հենվում է ձեր նշած արագության և տեսանելիության հեռավորության վրա։
- Կոնկրետ ի՞նչն է վնասվել, ի՞նչն է ենթակա վերանորոգման, ի՞նչը՝ փոխարինման։ Մեքենայի հետքաբանական և ավտոտեխնիկական փորձաքննություն։ Վնասված մասերի ցանկը դեռ ապացույց չէ, որ դրանք վնասել է հենց այս դեպքը։
- Որքա՞ն է վնասը դրամով։ Ապրանքագիտական փորձաքննություն։ Հենց այն է տալիս հայցի գումարը։
- Վնասը պատասխանողի վարքագծի ուղղակի, անմիջական և անխուսափելի հետևա՞նքն է։ Պատճառահետևանքային կապը՝ բխեցված առաջին երեք եզրակացություններից գումարած ոստիկանության արձանագրություններն ու սխեման։
Դիմեք լիցենզավորված փորձագիտական կազմակերպության, ոչ թե ավտոտնակի։ Առինջի գործում եզրակացությունը տվել է դատական և անկախ փորձաքննությունների կենտրոնը՝ վնասը գնահատելով 175 000 դրամ։ Պահեք բոլոր անդորրագրերը. փորձաքննության ծախսերը բռնագանձվող դատական ծախսեր են։
Մարմնին գրավոր հրավիրեք փորձաքննությանը։ Երևանի քաղաքապետարանի ստանդարտ մերժումը երկու մասից է. որ վնասը կապված չէ հենց այդ թերության հետ, և որ քաղաքապետարանը փորձաքննությանը մասնակից չի եղել։ Ստիպել գալ չեք կարող, բայց թվագրված հրավերը հանում է երկրորդ մասը և թողնում է, որ նա վիճի միայն առաջինի շուրջ։
Փորձաքննությունը միշտ չէ, որ պետք է ինքներդ գնեք։ Թիվ ՎԴ/3892/05/24 գործով այն նշանակել է դատարանը, «Փորձաքննությունների ազգային բյուրո»-ն ներկայացրել է 36 000 դրամ, և քաղաքապետարանը պարտավորվել է այն հատուցել մնացածի հետ միասին։ Իսկ եթե պատվիրում եք ինքներդ՝ պատվիրեք անմիջապես. թիվ ՎԴ/0972/05/25 գործով պատահարից 25 օր անց գրված փորձագիտական եզրակացությունը դատարանը համարել է պատճառահետևանքային կապը հաստատելու անընդունակ, և պահանջը հենց դրա վրա փլուզվել է։
Ինչ արժե և որքան է տևում
Թվերն ասում են, որ մարդկանց մեծ մասը կանգ է առնում մինչև ներկայացնելը։ 2026 թվականի ապրիլի 3-ի դրությամբ Երևանի քաղաքապետարանը փոսերի վերաբերյալ ստացել էր 523 դիմում-բողոք՝ 2025-ի ընթացքում եղած 882-ի դիմաց, բայց գույքային վնասի հատուցման դիմում՝ ընդամենը 5-ը 2025 թվականին և 3-ը՝ 2026-ին. սրանք քաղաքապետարանի սեփական թվերն են՝ տրամադրված «Հետք»-ին։
Քաղաքապետարանի հրապարակային դիրքորոշումն այն է, որ դիմելու բան չկա։ 2026 թվականի փետրվարի 20-ին ասուլիսում փոխքաղաքապետ Արմեն Փամբուխչյանը հայտնել է, որ եթե 2024 թվականին քաղաքը ցանել է 5 հազար տոննա աղ ու ավազ, ապա 2025-ին՝ 12,5 հազար տոննա, «որը միանշանակ ազդել է փոսերի վրա»։ Այն հարցին, թե արդյոք վնասված մեքենաների վարորդներին հատուցում կլինի, նա պատասխանել է. «Ո՞րն է պատասխանատու վարքագիծը, ձյուն է եկել, աղ ենք լցրել և փոսե՞ր են գոյացել… Ստեղծված բնական իրավիճակով պայմանավորված եղել են փոսեր։ Քաղաքապետարանը փոխհատուցման նման ընթացակարգ չունի»։ Ինքնաբերաբար վճարող վարչական ընթացակարգ իրոք չկա, և հենց դրա համար է ստորև նկարագրված ուղին երկու դատական քայլ, ոչ թե մեկ դիմում։ Թիվ ՎԴ/3892/05/24, ՎԴ/10905/05/23 և ՎԴ/5628/05/21 գործերն այն են, ինչ դատարաններն արել են նույն այդ փաստարկի հետ։
Առինջի գործով հայցը ներկայացվել է 2024 թվականի մայիսի 5-ին, շահվել առաջին ատյանում 2025 թվականի նոյեմբերի 6-ին, իսկ նախարարության վերաքննիչ բողոքի առաջին նիստը նշանակվել է 2027 թվականի հունիսի 23-ին՝ նվազագույնը երեք տարի մինչև ուժի մեջ մտած դատական ակտ, և միայն այն դեպքում, եթե այլևս ոչ ոք չբողոքարկի։ Նույնիսկ մաքուր մեկնարկը դանդաղ է. թիվ ՎԴ/5878/05/26 գործով 592 000 դրամի հայցն ընդունվել է 2026 թվականի ապրիլի 15-ին, իսկ նախնական նիստը նշանակվել է յոթ ամիս անց՝ նոյեմբերի 10-ին։ Նման գործեր վարող իրավաբանները ձևակերպում են ուղիղ. մոտ 200 000 դրամ վնաս՝ մոտ 400 000 դրամ ծախսի և երեք-չորս տարվա սպասման դիմաց։ Արտակ Խաչատուրովն այդ գումարը բաժանում է այսպես. փաստաբանին՝ նվազագույնը 150 000 դրամ, երկու փորձաքննությանը՝ մոտ 100 000 դրամ, դրան էլ գումարվում են պետական տուրքերը, և գործը բացելու շեմը նա դնում է մոտ 800 000 դրամ վնասի վրա։ Հաղթելու դեպքում ծախսերը վերադառնում են, բայց ամբողջ ճանապարհին դրանք ֆինանսավորում եք դուք։ Իսկ վերևի՝ Աբովյան փողոցի դիտահորի գործը ցույց է տալիս «դանդաղ»-ի ծայրագույն սահմանն այստեղ. պատահարը՝ 2016 թվականի հունիսին, հատուցման պահանջը շահված՝ 2022 թվականի հունվարին, և նիստ՝ նշանակված 2026 թվականի սեպտեմբերի 16-ին։
Ձեր գործը ստանում է `ՎԴ/5878/05/26` տեսքի կոդ՝ դատարան, հերթական համար, գործի տեսակ, տարի, և այդ կոդով կարող եք հետևել յուրաքանչյուր նիստի ու ակտի դատական պորտալում։ Տե՛ս մեր ուղեցույցը՝ ինչպես գտնել դատական գործը datalex.am-ում։
Ապահովագրությունը ծածկո՞ւմ է սա
ԱՊՊԱ-ն՝ ոչ։ Այն ծածկում է «ավտոտրանսպորտային միջոցի օգտագործումից բխող վնասը», այսինքն՝ այն վնասը, որ ձեր մեքենան պատճառում է ուրիշներին, ուստի միայնակ փոս ընկնելը կամ կայանված մեքենայի վրա ընկած նշանը դրա մեջ ընդհանրապես չեն մտնում։ Երկրորդ մասնակից չկա, ուստի վարորդների միջև համաձայնեցված հայտարարագրի ընթացակարգը նույնպես կիրառելի չէ։
Կամավոր ապահովագրության պայմանագիրը (կասկո) կարող է ծածկել, բայց միայն եթե ճանապարհածածկից կամ ընկնող առարկաներից առաջացած վնասը մտնում է ռիսկերի ցանկում։ Կարդացեք պայմանագիրը, նախքան դրա վրա հույս դնելը, և հաշվի առեք, որ դրանով վճարում ստանալը չի խանգարում պատասխանատուին հետապնդելուն. ապահովագրական ընկերությունը սովորաբար ինքն է դիմում նրան։
Դա տեսություն չէ. փոսերի համար դատվում են հենց ապահովագրողները, և նրանք պարտվում են։ 2024-2025 թվականներին «ԷՖԵՍ» ապահովագրական ընկերությունը Երևանի քաղաքապետարանի դեմ ներկայացրել է ութ առանձին հայց՝ յուրաքանչյուրով խնդրելով ոչ իրավաչափ ճանաչել մեկ անվանված փողոցում գոյացած փոսի վերանորոգման աշխատանքները չիրականացնելը՝ Արշակունյաց 44, Խորենացի, Արցախի, Մյասնիկյան պողոտա, Մարշալ Բաբաջանյան խճուղի, Սեբաստիա-Լենինգրադյան խաչմերուկ, Աճառյան 33 և Ձոր 2-րդ թաղամաս (ՎԴ/8305/05/24, ՎԴ/8329/05/24, ՎԴ/8370/05/24, ՎԴ/8381/05/24, ՎԴ/8452/05/24, ՎԴ/8506/05/24, ՎԴ/11209/05/24 և ՎԴ/0972/05/25)։ Բոլոր ութն էլ մերժվել են 2025 թվականի հոկտեմբերի և 2026 թվականի հունիսի միջև։ Իններորդը՝ ընդդեմ Կոտայքի մարզպետարանի՝ Ձորաղբյուրի Ազատության փողոցի համար (ՎԴ/11399/05/24), դեռ ընթացքի մեջ է։ «ԻՆԳՈ ԱՐՄԵՆԻԱ»-ն նույնն արել էր դեռ թիվ ՎԴ/9342/05/17 գործով և պարտվել 2018 թվականի մայիսի 4-ին։
Այդ մերժումներն ամբողջ այս նյութի ամենաօգտակար ընթերցանությունն են, որովհետև դրանք հենվում են ապացույցների, ոչ թե իրավունքի վրա։ 2025 թվականի նոյեմբերի 25-ին լուծված թիվ ՎԴ/0972/05/25 գործով «ԷՖԵՍ»-ը Արշակունյաց 44-ի դիմաց փոսում տեղի ունեցած ինքնավթարից հետո «Մերսեդես»-ի սեփականատիրոջը 735 000 դրամ վնասից վճարել էր 585 000 դրամ և ուներ փորձագետի եզրակացություն այն մասին, որ վնասը պատճառել է հենց փոսը։ Դատարանը միևնույն է մերժել է. հայցում ասված չէր, թե երբ է առաջացել փոսը և արդյոք քաղաքապետարանն իմացել է դրա մասին՝ նորոգում չկատարելով, ուստի «փոս կար»-ը երբեք չդարձավ «մարմինը ոչ իրավաչափ անգործություն է դրսևորել». իսկ պատահարից 25 օր անց թվագրված փորձագիտական եզրակացությունը պատճառահետևանքային կապը հաստատել չէր կարող։ «ԻՆԳՈ»-ի գործը մահացել է ավելի պարզ. նրա ապահովադիրը ստորագրել էր ոստիկանի արձանագրությունը՝ ընդունելով սեփական մեղքը և հրաժարվելով պատահարի վարույթից, իսկ այդ ընդունումը հերքող անկախ փորձագիտական եզրակացություն այդպես էլ չներկայացվեց, ուստի Քաղաքացիական օրենսգրքի 1058-րդ հոդվածով վնասը պատճառված է եղել իր իսկ մեղքով։
Այստեղից բխում է երկու կանոն, և դրանք ձերն են ոչ պակաս, քան ապահովագրողինը։ Երբեք մի ստորագրեք մեղքի ընդունում և տեղում մի հրաժարվեք վարույթից։ Եվ փորձագիտական եզրակացությունը թվագրեք պատահարով, ոչ թե հաջորդ ամսով։
2025-ին քաղաքապետարան ներկայացված 5 և 2026-ին՝ 3 հատուցման դիմումի ֆոնին պատկերն այն չէ, թե ընկերությունները բռնագանձում են, իսկ վարորդները հանձնվում։ Այն է, որ գրեթե ոչ ոք ընդհանրապես չի դիմում. որ դիմող ընկերությունները պարտվում են սեփական նյութերի վրա. և որ շահում են այն սակավաթիվ վարորդները, ովքեր գործն իսկապես հավաքել են՝ Աբովյանի դիտահորը, Կոմիտասի բացակայող նշանը, Առինջի Մ-15 փոսերը, Հ-46-ի չցանկապատված աշխատանքները։
Ինչպես հայտնել թերության մասին, մինչև այն ձեզ անիվ արժենա
Նախապես հայտնված թերության գործը շատ ավելի հեշտ է, քան անհայտինը, որովհետև պատասխանատուի իրազեկ լինելն արդեն փաստաթղթավորված է։ Ուղարկեք գրավոր ծանուցում՝ լուսանկարներով և ճշգրիտ հասցեով, հենց այն մարմին կամ ընկերություն, ուր հետո դիմելու եք պահանջով։ Պետական դիմումների միասնական հարթակը՝ e-request.am, գրավոր դիմումներն ուղղորդում է պետական և համայնքային մարմիններ և թողնում հետագծելի գրառում՝ հենց այն ծանուցման ապացույցը, որ ձեզ պետք կգա հետո։
Առանձին. ճանապարհները երթևեկության համար անվտանգ վիճակում պահելու կանոնները խախտելը կամ ճանապարհների առանձին տեղամասերում երթևեկությունը ժամանակին արգելելու կամ սահմանափակելու համար միջոցներ չձեռնարկելը, երբ դրանցից օգտվելը սպառնում է երթևեկության անվտանգությանը, իրավախախտում է Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ օրենսգրքի 144-րդ հոդվածով՝ 100 000 դրամ տուգանքով։
Այսպիսի ամեն գործ լուծվում է իր փաստերով. ում էր պատկանում օբյեկտը, ինչպես է ձևակերպվել դեպքը, ինչ են եզրակացրել փորձագետները և ինչպես է կառուցվել պատճառահետևանքային կապը։ Ներկայացնելուց առաջ նյութերը տարեք այնպիսի իրավաբանի, ով նման գործ հասցրել է վճռի։ Նկարագրված կարգը ճշգրիտ է որպես երթուղի, բայց ներկայացուցչությունը չի փոխարինում։
Հաճախ տրվող հարցեր
Ո՞վ է վճարում Հայաստանում ճանապարհի փոսից վնասված մեքենայի համար
Ճանապարհի տնօրինողը, բայց այդ պատասխանի հետևում կանգնած օրենքը տարբեր է։ Միջպետական և հանրապետական նշանակության ճանապարհների համար դա Տարածքային կառավարման և ենթակառուցվածքների նախարարությունն է՝ «Ավտոմոբիլային ճանապարհների մասին» օրենքի 15-րդ և 18-րդ հոդվածներով. պահպանման պարտականությունը տնօրինողինն է, իսկ ճանապարհի անսարքության պատճառով օգտվողներին հասցված վնասը հատուցվում է։ Սովորական քաղաքային ու գյուղական փողոցներն այդ օրենքի տակ չեն ընկնում (1-ին հոդվածի 2-րդ մաս), և այնտեղ պատասխանատուն համայնքն է՝ մայրաքաղաքում Երևանի քաղաքապետարանը, որի քաղաքապետը «Երևան քաղաքում տեղական ինքնակառավարման մասին» օրենքի 45-րդ հոդվածով կազմակերպում է քաղաքային ճանապարհների պահպանումն ու շահագործումը, իսկ պահանջը կառուցվում է Քաղաքացիական օրենսգրքի 1058-րդ և 1063-րդ հոդվածների վրա։
Մեքենան վնասել է բաց դիտահորը։ Սա նո՞ւյնպես քաղաքապետարանն է
Ոչ պարտադիր։ Ջրհորը և դրա կափարիչը պատկանում են դրանք տնօրինող օպերատորին՝ ջրամատակարարման ու ջրահեռացման, էլեկտրա- կամ գազաբաշխման, կապի օպերատորին, իսկ «Ավտոմոբիլային ճանապարհների մասին» օրենքի 12-րդ հոդվածի 3-րդ մասը պահանջում է ընդհանուր օգտագործման պետական ճանապարհների օտարման շերտում գտնվող այդպիսի շինությունները պահել պատշաճ վիճակում։ Այդ հոդվածը վերաբերում է միայն պետական ցանցին. քաղաքային փողոցում հենվում եք դրա վրա, թե ում է պատկանում ջրհորը, և դելիկտային ընդհանուր կանոնների վրա։ Քանի որ ընկերությունը դատվում է քաղաքացիական դատարանում, իսկ քաղաքապետարանը՝ Վարչականում, սեփականատիրոջը պարզեք գրավոր՝ մինչև ներկայացնելը։ Բայց բաց դիտահորի առջև բացակայող նախազգուշացնող նշանը միշտ ճանապարհի տնօրինողինն է՝ անկախ նրանից, ում է պատկանում ջրհորը. հենց դա է որոշվել 2024 թվականի հոկտեմբերի 14-ին թիվ ՎԴ/10905/05/23 գործով, և պատկանելության շուրջ վեճերն այդ պահանջին չեն հասնում։
Վարորդներից որևէ մեկին իրակա՞ն վճարել են
Այո, բայց ճանապարհը երկար է։ Թիվ ՎԴ/5628/05/21 գործով, որը լուծվել է 2022 թվականի հունվարի 7-ին, Վարչական դատարանը պարտավորեցրել է Երևանի քաղաքապետարանին ընդունել բարենպաստ վարչական ակտ՝ Աբովյան փողոցի բաց դիտահորում կորցրած անվի համար 164 000 դրամ վճարելու մասին, այն բանից հետո, երբ 2016 թվականի առանձին գործով քաղաքապետարանի անգործությունը ոչ իրավաչափ էր ճանաչվել, իսկ դրան հաջորդած գրավոր պահանջն անտեսվել էր։ Պատահարը եղել է 2016 թվականի հունիսին, իսկ այդ գործով նիստ նշանակված է 2026 թվականի սեպտեմբերի 16-ին։
Կարո՞ղ եմ ուղղակի խնդրել դատարանից պարտավորեցնել քաղաքապետարանին վճարել
Պետական մարմնի կամ համայնքի դեմ՝ ոչ, ոչ որպես առաջին քայլ։ «Վարչարարության հիմունքների և վարչական վարույթի մասին» օրենքի 96-րդ հոդվածը՝ Վճռաբեկ դատարանի՝ 2010 թվականի դեկտեմբերի 3-ի թիվ ՎԴ/0277/05/09 որոշման ընթերցմամբ, պահանջում է նախ ոչ իրավաչափ ճանաչել անգործությունը, ապա գրավոր հատուցման պահանջ ներկայացնել մարմնին և միայն նրա մերժումից հետո գումարի համար դատարան գնալ։ Ուղիղ գումարին անցած հայցերը մերժվել են թիվ ՎԴ/4968/05/19 գործով՝ 2020 թվականի փետրվարի 3-ին, և թիվ ՎԴ/10468/05/24 գործով՝ 2026 թվականի մարտի 25-ին (երկրորդը՝ կայանված մեքենայի վրա ընկած լուսավորության հենասյան մասին), ընդ որում ոչ մի դատարան ըստ էության չի էլ քննել դրանք։
Կայանված մեքենայի վրա ընկել է ճանապարհային նշան։ Ի՞նչ անել
Ոչ պատահարի ընթացակարգը. շարժում չի եղել, ուստի «Ճանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովման մասին» օրենքի 2-րդ հոդվածով սա ճանապարհատրանսպորտային պատահար չէ, և պատահարի արձանագրություն չի լինի։ Զանգահարեք 102, որ դեպքը գրանցեն, նկարեք առարկան այնտեղ, որտեղ այն ընկել է, ամրակապի հետ միասին, որից պոկվել է, սեփականատիրոջը որոշեք նշագրումով, ստացեք փորձագիտական եզրակացություն և պահանջը ներկայացրեք այդ սեփականատիրոջը՝ ընդհանուր դելիկտային կանոններով։
Ընկերության հետ դատվելն ավելի հե՞շտ է, քան պետական մարմնի
Ապացուցման առումով՝ այո։ Վարչական մարմնի դեմ «Վարչարարության հիմունքների և վարչական վարույթի մասին» օրենքի 43-րդ հոդվածը ապացուցման բեռը դնում է ձեր վրա, իսկ 96-րդ հոդվածը պահանջում է նախ ոչ իրավաչափ ճանաչել անգործությունը։ Մասնավոր անձի դեմ Քաղաքացիական օրենսգրքի 1058-րդ հոդվածի 2-րդ կետը պատասխանողին պարտավորեցնում է ապացուցել իր անմեղությունը, իսկ շինարարական աշխատանքների համար 1072-րդ հոդվածը մեղքի հարցն ընդհանրապես հանում է։
Կոմունալ ընկերությունը վճարո՞ւմ է, նույնիսկ եթե մեղավոր չէ
Աշխատանքների առումով՝ այո։ Քաղաքացիական օրենսգրքի 1072-րդ հոդվածը շինարարական և դրա հետ կապված գործունեությունը դասում է առավել վտանգի աղբյուրների շարքին, և այն իրականացնողը հատուցում է վնասը, եթե չապացուցի անհաղթահարելի ուժը կամ տուժողի դիտավորությունը։ Սովորական զգուշավորությունը պաշտպանություն չէ։ Ձեր կոպիտ անզգուշության համար գումարը նվազեցնել դատարանը 1076-րդ հոդվածով դեռ կարող է։
Ինչո՞ւ է պարեկը հարցնում արագությունս և թե որքան հեռվից եմ տեսել թերությունը
Որովհետև ավտոտեխնիկական փորձագետն այդ երկու թվով է հաշվում՝ կարո՞ղ էիք կանգ առնել։ Երթևեկության կանոնների 67-րդ կետը պահանջում է իջեցնել արագությունը այն խոչընդոտի դեպքում, որը վարորդն ի վիճակի էր հայտնաբերել, իսկ Քաղաքացիական օրենսգրքի 1076-րդ հոդվածը դատարանին թույլ է տալիս նվազեցնել հատուցումը կոպիտ անզգուշության համար։ «Ճանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովման մասին» օրենքի 2-րդ հոդվածը տեսանելիության հեռավորությունը սահմանում է որպես վարորդի նստատեղի բարձրության վրա գտնվող դիտակետից մինչև նույն բարձրության վրա գտնվող տեսանելի առարկան եղած հեռավորությունը։
Կարո՞ղ եմ տեղաշարժել մեքենան փոս ընկնելուց հետո
Դեպքերի մեծ մասում՝ պարտավոր եք։ «Ճանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովման մասին» օրենքի 24-րդ հոդվածի 4.1-ին մասի 1-ին կետը պահանջում է ամրագրել վայրը լուսանկարահանմամբ ու տեսանկարահանմամբ և ապա տեղափոխել մեքենան պատահարի պահից 15 րոպեի ընթացքում, բացառությամբ այն դեպքերի, երբ տեղափոխելը օբյեկտիվորեն անհնար է կամ այն ոչ մեկին չի խանգարում։ Նկարեք ամեն ինչ մինչև տեղափոխելը. դրանից հետո ոչինչ այլևս չի ապացուցի, թե որտեղ էր այն։
Ավտոսերվիսի նախահաշիվը բավարա՞ր է հատուցում պահանջելու համար
Ոչ։ Երևանի քաղաքապետի 2024 թվականի ապրիլի 18-ի N 1450-Ա որոշումը մերժել է պահանջը հենց այդ հիմքով. դիմողն ուներ դիլերային կենտրոնի գնահատման անդորրագիր, բայց չուներ ո՛չ ավտոտեխնիկական, ո՛չ հետքաբանական, ո՛չ ապրանքագիտական եզրակացություն։ Պետք են եզրակացություն պատճառի մասին, եզրակացություն հենց վնասվածքների մասին և եզրակացություն դրանց դրամական արժեքի մասին։
Որքա՞ն արժե դատվելը
Պետական տուրքը Վարչական դատարանում ֆիքսված 10 000 դրամ է (վերաքննիչ բողոքի համար՝ 20 000), իսկ քաղաքացիականում՝ հայցագնի 3 տոկոսը, նվազագույնը 6 000 դրամ։ Իրական գումարը փորձագետներն ու փաստաբանն են, որոնք վարորդներն ու նրանց իրավաբանները գնահատում են ընդհանուր մոտ 400 000 դրամ։ Հաղթելու դեպքում դատարանն այդ ծախսերը տեղափոխում է պարտվող կողմի վրա։
Որքա՞ն ժամանակ ունեմ պահանջ ներկայացնելու համար
Երեք տարի այն օրվանից, երբ իմացել եք կամ պարտավոր էիք իմանալ վնասի մասին՝ «Վարչարարության հիմունքների և վարչական վարույթի մասին» օրենքի 101-րդ հոդված, և Քաղաքացիական օրենսգրքի 332-րդ հոդված՝ հայցային վաղեմության ընդհանուր ժամկետի համար։ Վարչական մարմնի դեմ կա երկրորդ, շատ ավելի կարճ հաշվարկ. մերժումից հետո Վարչական դատավարության օրենսգրքի 72-րդ հոդվածը տալիս է երկու ամիս։
Օգնո՞ւմ է տնօրինողին այն, որ ճանապարհը պահպանում էր մասնավոր կապալառու
Ոչ։ 2025 թվականի նոյեմբերի 6-ի վճռով Վարչական դատարանն արձանագրել է, որ պահպանումն ընկերությանը հանձնարարելիս տնօրինողը պահպանում է այդ աշխատանքները վերահսկելու պարտականությունը և կրում է դրանց բացասական հետևանքները։ Փոխարենը դա ձեզ տալիս է երկրորդ հնարավոր պատասխանող՝ հենց կապալառուին, քաղաքացիական դատարանում։
Պաշտոնական աղբյուրներ
- «Ավտոմոբիլային ճանապարհների մասին» ՀՀ օրենք – հոդված 1 (գործողության ոլորտը. ճանապարհների անվանացանկից դուրս բնակավայրերի փողոցները բացառված են), հոդված 3 (ճանապարհների դասակարգումը), հոդված 4 (պետական ճանապարհային մարմինը և դրանից բացառված՝ Երևանի տարանցիկ հատվածները), հոդված 12 (հաղորդակցուղիներն օտարման շերտում. պատշաճ վիճակ, աշխատանքները՝ տնօրինողի հետ համաձայնեցված), հոդված 15 (պահպանման պարտականությունը), հոդված 18 (ճանապարհներից օգտվողներին հասցված վնասի հատուցումը), հոդված 19 (վեճերը լուծվում են դատական կարգով)։
- «Ճանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովման մասին» ՀՀ օրենք – հոդված 2 (ճանապարհատրանսպորտային պատահարի և տեսանելիության հեռավորության սահմանումները), հոդված 24 (պարտականությունները վայրում, 15 րոպեի կանոնը և 4.3-րդ մասի երկու արձանագրությունը)։
- ՀՀ ճանապարհային երթևեկության կանոններ, ՀՀ կառավարության 28.06.2007 թ. N 955-Ն որոշում – կետեր 22-23 (վթարային ազդանշանը և «Վթարային կանգառ» նշանը), կետեր 65-67 (արագությունը, կառավարումը և հայտնաբերելի խոչընդոտը), ինչպես նաև 1.1, 1.2 և 1.5-1.33 նախազգուշացնող նշանների տեղադրման կանոնը (բնակավայրերից դուրս՝ 150-300 մ, բնակավայրերում՝ 50-100 մ, 1.25 նշանի կրկնությամբ՝ ոչ պակաս 50 մ)։
- ՀՀ քաղաքացիական օրենսգիրք – հոդված 17 (վնասների լրիվ հատուցումը), հոդված 332 (եռամյա հայցային վաղեմությունը), հոդված 1058 (ընդհանուր հիմքերը և պատասխանողի՝ մեղքի բացակայությունն ապացուցելու բեռը), հոդված 1062 (ընկերությունը պատասխանում է իր աշխատողների համար), հոդված 1063 (պետական և տեղական ինքնակառավարման մարմինների պատասխանատվությունը), հոդված 1072 (առավել վտանգի աղբյուրները, ներառյալ շինարարական գործունեությունը), հոդված 1075 (հատուցման եղանակները), հոդված 1076 (տուժողի մեղքը)։
- «Վարչարարության հիմունքների և վարչական վարույթի մասին» ՀՀ օրենք – հոդված 31 (դիմումի ձևը), հոդված 43 (ապացուցման բեռը), հոդված 45 (փորձագետ նշանակելը), հոդվածներ 46-47 (30-օրյա ժամկետը և երկարաձգումը), հոդված 48 (ընդունված համարվող ակտը), հոդված 95 (ով է վճարում), հոդված 96 (ոչ իրավաչափության նախապայմանը), հոդվածներ 100-102 (պահանջը, ժամկետը, մերժումը)։
- ՀՀ վարչական դատավարության օրենսգիրք – հոդված 3 (Վարչական դատարան դիմելու իրավունքը), հոդված 29 (ինչպես է ապացուցման բեռը բաժանվում ըստ հայցատեսակի), հոդվածներ 67-69 (հայցատեսակները), հոդված 60 (դատական ծախսերի բաշխումը), հոդված 72 (հայց ներկայացնելու ժամկետները), հոդված 86 (պատասխանողի երկշաբաթյա ժամկետը և լռությունը՝ որպես փաստերի ընդունում)։
- ՀՀ քաղաքացիական դատավարության օրենսգիրք – հոդված 101 (դատական ծախսերի կազմը), հոդված 105 (փորձաքննության և փաստաբանի ծախսերը), հոդված 107 (փաստաբանի ողջամիտ վարձատրությունը), հոդված 109 (ծախսերի բաշխումը), հոդված 122 (հայցադիմումին կցվող փաստաթղթերը և պարտադիր հաշտարարությունը՝ օրենքով նախատեսված դեպքերում)։
- «Պետական տուրքի մասին» ՀՀ օրենք – հոդված 8 (1 000 դրամ բազային տուրքը), հոդված 9, մաս 1 (քաղաքացիական դատարանի դրույքաչափերը), հոդված 9, մաս 2 (Վարչական դատարանի դրույքաչափերը)։
- Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ ՀՀ օրենսգիրք – հոդված 124.4 (արագությունը գերազանցելը և սարքի սխալանքի 10 կմ/ժ հանումը), հոդված 140 (խոչընդոտները ճանապարհին և առանց թույլտվության աշխատանքները, 75 000 դրամ), հոդված 144 (ճանապարհներն անվտանգ վիճակում պահելը, 100 000 դրամ), հոդված 150.10 (հաղորդակցուղիների հատումները և ճանապարհը չվերականգնելը, մինչև 200 000 դրամ)։
- «Տեղական ինքնակառավարման մասին» ՀՀ օրենք – հոդված 12, մաս 1, կետ 10 (համայնքային ճանապարհային ենթակառուցվածքների պահպանումն ու շահագործումը՝ որպես պարտադիր խնդիր), հոդված 44 (համայնքի ղեկավարի լիազորությունները տրանսպորտի բնագավառում)։
- «Երևան քաղաքում տեղական ինքնակառավարման մասին» ՀՀ օրենք – հոդված 45 (քաղաքապետը կազմակերպում է քաղաքային նշանակության ճանապարհների շինարարությունը, պահպանումն ու շահագործումը, իսկ միջպետական ու հանրապետական տարանցիկ հատվածների աշխատանքներին միայն աջակցում է)։
- cases.court.am – Վարչական և Սնանկության դատարանների գործերը՝ յուրաքանչյուր ակտի ամբողջական տեքստով՝ ստորագրված PDF-ի տեսքով։ Այն վարում է հենց Վարչական դատարանի էլեկտրոնային գործը և գործնականում սկսվում է 2025-ի երկրորդ կեսից. 2025 թվականի սեպտեմբերի 22-ին ներկայացված ՎԴ/15966/05/25-ը այնտեղ կա, իսկ նույն տարվա նոյեմբերին լուծված ՎԴ/0972/05/25-ը՝ ոչ։ Վերևի ՎԴ/5878/05/26 ու ՎԴ/15966/05/25 գործերի աղբյուրն է։
- datalex.am – ամեն ինչ, որ ավելի հին է, և միակ պորտալը, որտեղ կան քաղաքացիական ու քրեական դատարանները, այսինքն՝ վերևի ԵԴ2/7903/02/25, ԵԴ2/11198/02/24 և մնացած բոլոր գործերի աղբյուրը։ Երկու պորտալները ոչ թե փոխարինում են միմյանց, այլ համընկնում են, ուստի ստուգեք երկուսն էլ, նախքան եզրակացնեք, որ գործը գոյություն չունի։
- «Հետք», «Ճանապարհների փոսերից վնաս կրած վարորդները հրաժարվում են դատարան դիմելուց», 2026 թվականի մայիսի 4 – Երևանի քաղաքապետարանի բողոքների ու հատուցման դիմումների թվերի, «200 000 / 400 000 / երեք-չորս տարի» հաշվարկի և Արտակ Խաչատուրովի կողմից դրա բաժանման աղբյուրը։
- Panorama.am, «Երևանի քաղաքապետարանը բացառում է փոսերից վնասի հատուցումը», 2026 թվականի փետրվարի 20 – փոխքաղաքապետի հայտարարությունը հատուցման մեխանիզմի բացակայության մասին։
- Երևանի քաղաքապետի 2024 թվականի ապրիլի 18-ի N 1450-Ա որոշում – մերժում, որտեղ հարց առ հարց թվարկված են պահանջին անհրաժեշտ փորձագիտական եզրակացությունները։
- Վճռաբեկ դատարանի 2010 թվականի դեկտեմբերի 3-ի որոշումը թիվ ՎԴ/0277/05/09 գործով – նախադեպը, որը հատուցումը դարձնում է երկքայլ. նախ ոչ իրավաչափությունը, հետո՝ գումարը։
- «Ճանապարհային դեպարտամենտ» հիմնադրամ – ոչ թե ճանապարհի տնօրինողը, այլ նախարարության՝ պետական ճանապարհների շինարարության և նորոգման ծրագրերն իրականացնող մարմինը։ Դրա նորությունների բաժնում են հրապարակվում նորոգման մրցույթներն ու ճանապարհների փակումները։
